Quẻ thay đổi như thế nào

Chỉ các hào động đổi âm dương để tạo thành quẻ biến.

Bản quái → Hào động → Biến quái. Trong ví dụ này, hào thứ ba từ dưới đổi từ âm sang dương. Năm hào còn lại giữ nguyên.
Nét đứt là âm; nét liền là dương. Trong ví dụ này, hào thứ ba từ dưới đổi từ âm sang dương. Năm hào còn lại giữ nguyên.

Có thể không có hào động hoặc có nhiều hào động. Dịch vụ không tạo quẻ biến nếu không có hào động. Quẻ biến không phải tương lai đã định.

Tìm hiểu ba thuật ngữ

Bản quái (本卦)

Chỗ đứng của khoảnh khắc đặt câu hỏi — quẻ đầu tiên gieo được.

Bản quái là quẻ dựng lên trước nhất khi gieo, và nó hình dung chỗ đứng của khoảnh khắc câu hỏi được đặt ra. Sáu hào của nó xây từ dưới lên: ba hào dưới thành nội quái, ba hào trên thành ngoại quái. Khi đọc, người ta lấy tượng và quái từ của cả quẻ trước, rồi thu hẹp vào hào từ nếu có hào động. Thông lệ xem bản quái là bức tranh về chỗ ta đang đứng chứ không phải một câu trả lời.

Hào động (動爻)

Chỗ trong quẻ sắp chuyển — hào từ của nó thành tiêu điểm của lời đáp.

Hào động là chỗ trong sáu hào sắp chuyển. Dù gieo bằng cỏ thi hay bằng đồng tiền, hào nào ra lão dương hoặc lão âm thì thành hào động, và lật nó âm↔dương sẽ cho ra biến quái. Khi đọc, hào động là tiêu điểm: nếu cả quẻ là tình cảnh thì hào động là chỗ đang chuyển động, nên hào từ của nó được lấy làm trung tâm của lời đáp. Có thể không có hào động nào, cũng có thể có nhiều; khi ấy lấy hào nào làm chính thì mỗi phái một quy tắc.

Biến quái (之卦)

Quẻ thành do lật hào động — nơi dòng chảy đang hướng tới.

Biến quái có được bằng cách lật hào động của bản quái theo âm↔dương, và nó chỉ về nơi dòng chảy đang hướng tới. Nếu bản quái là 'bây giờ', thì biến quái gần với 'chỗ ta sẽ ở nếu mọi sự cứ thế mà đi'. ⚠️ Tuy vậy thông lệ không đọc nó như một tương lai đã định — Kinh Dịch nói về chiều tiếp nối tự nhiên từ chỗ ta đang đứng chứ không nói về sự kiện đã an bài, và cách một người ứng xử sẽ đổi cái thớ ấy. Không có hào động thì không có biến quái, khi đó chỉ đọc theo tượng của bản quái.

Nguồn: khái niệm lập quẻ và biến hào trong Kinh Dịch. Hào được đếm từ dưới lên.